دکتر رضا صادقی

فلسفه علم و معرفت شناسی

دکتر رضا صادقی

فلسفه علم و معرفت شناسی

دکتر رضا صادقی

شهید مطهری و استخاره

سه شنبه, ۱۷ فروردين ۱۳۹۵، ۰۱:۴۸ ب.ظ

شهید مطهری در مورد استخاره می فرمایند:

«من خودم استخاره‏ می‏کنم و مخالف با آن نیستم، ولی بهتر این است که هر کسی خودش استخاره‏ کند. حتی بعضی می‏گویند استخاره کسی برای کس دیگر درست نیست و هر کس‏ خودش باید استخاره کند، نه اینکه علماء یکی از وظایفشان استخاره کردن‏ است. ما این را باید بدانیم که به هر حال اینها به اسلام مربوط نیست.» (خاتمیت، ص 96)

در خصوص این سخن شهید مطهری توجه به چند نکته اهمیت دارد:

1-       استخاره در لغت به معنای طلب خیر است. روشن است که طلب خیر از خداوند و دعا و توسل برای رفع حیرت و دو دلی نه تنها هیچ منعی ندارد، بلکه به آن امر نیز شده است. اما اکنون در جامعه ما استخاره به معنای دعا و طلب خیر نیست.

2-      در مورد شیوه رایج استخاره باید توجه داشت که در  قرآن آیه ای وجود ندارد که نشان دهد قرآن برای استخاره است و هیچ روایتی هم نیست که نشان دهد پیامبر اکرم یا ائمه اطهار برای کارهای روزمره خود با قرآن مکتوب و یا تسبیح استخاره می کردند. (احتمالا در زمان پیامبر اکرم تسبیح وجود نداشته و به طور قطع شکل مکتوب قرآن هم به گونه ای نبوده که با آن بتوان استخاره کرد.)  در جایی نیز نقل نشده که اصحاب پیامبر و یا شیعیان ائمه اطهار برای استخاره به ایشان رجوع کنند.

3-      در زمان پیامبر اکرم با اینکه باب وحی و علم غیب باز بود، اما مسلمانان وظیفه داشتند در امور شخصی خود بر اساس تعقل و تحقیق و مشورت تصمیم بگیرند و در زمان ائمه اطهار نیز این طور نبود که اصحاب برای تصمیم در مورد ازدواج، خرید خانه و سایر امور روزمره، به علم غیب معصومین تمسک کنند. نمونه هایی از تمسک به علم غیب که نقل شده است برای اثبات نبوت یا امامت است و نه برای تأمین یک زندگی بی دردسر دنیایی بدون آزمون و خطا. حتی خود معصومین نیز در زندگی روزمره خود به شیوه های عادی تصمیم گیری تکیه می کردند و سختی هایی که پیامبر اکرم و امیر المومنین در جنگها متحمل شدند به این دلیل بود که برای تصمیم گیری از ابزارهای متعارف استفاده می کردند.  

4-       در دوران غیبت نیز انسانهای متقی و مهذب با دعا و توسل و توجه به غیب حقایقی را متوجه می شوند. آنها ممکن است این حقایق را از طریق گشودن قرآن کریم متوجه شوند. فرض کنیم در صحت استخاره تردیدی نباشد و استخاره بابی مفتوح به جهان غیب باشد. اما هنوز در اینکه تصمیم گرفتن با کمک استخاره مطابق سنت باشد تردید است. باز فرض کنیم استخاره موجب وهن قرآن کریم نشود و روایاتی که از تفال به طور مطلق و یا تفال با قرآن نهی کرده اند نیز شامل استخاره نشوند. اما این احتمال هست که عمل به استخاره در برابر آیات و روایاتی باشد که دعوت به تعقل و تحقیق و مشورت می کنند. سنت پیامبر اکرم و ائمه اطهار بر این اساس است که انسان موظف است به  توکل و توسل و دعا به درگاه حضرت حق و بعد از آن باید بدون رجوع به راههای غیر عادی، بار مسئولیت تصمیمهای خود را به دوش بکشد.

5-      با این حال در هر کاری استخاره به معنای طلب خیر و دعا مورد سفارش است. یعنی در هر کاری و در هر حالی قبل از تعقل و تحقیق، در حین آن و بعد از آن باید از خداوند خواست که آنچه را خیر است مقدر کند.  همان گونه که دعای بدون تلاش به انجام نمی رسد  استخاره (به معنای طلب خیر ) بدون تعقل و تلاش و تحقیق نیز بی سرانجام است.


موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۵/۰۱/۱۷
رضا صادقی

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی